ارزیابی پایداری خاک و فرسایش مجاز در راستای مدیریت پایدار منابع خاک

نوع مقاله : علمی – ترویجی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه یزد

2 گروه منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی

3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه یزد، یزد

چکیده

فرسایش خاک به‌عنوان یک معضل مهم برای بسیاری از مناطق خشک و نیمه‌خشک از جمله کشور ایران مطرح است. در همین راستا هدف پژوهش حاضر معرفی مهم‌ترین عوامل طبیعی و انسانی تخریب منابع خاک، استراتژی‌های حفاظت از خاک و هم‌چنین بررسی مطالعات انجام گرفته در زمینه مقدار فرسایش مجاز در مناطق مختلف به‌منظور مدیریت بهینه منابع خاک کشور است. بر این اساس روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی بوده و بر اساس ارزیابی پژوهش‌های مختلف و منابع موجود در این زمینه است. بر اساس نتایج اندازه‌گیری مقادیر فرسایش مجاز خاک بر مبنای روش‌های صحرایی، مدل تجربی و مدل یکپارچه انجام خواهد شد. در یک رویکرد دیگر هم، کارکردهای مختلف تعیین شده و در هر دسته، فاکتورهای تاثیرگذار شناسایی شده و بر اساس روش پایه حاصلخیزی، نرخ فرسایش طبیعی و استاندارد مناسب، میزان فرسایش مجاز خاک تعیین خواهد شد. علاوه بر این در تعدادی از مطالعات از شاخص وضعیت خاک، و شاخص کیفیت خاک برای ارزیابی پایداری منابع خاک استفاده شده است. علاوه بر این، سطوح بحرانی (غیرقابل برگشت) پیشنهادی خاک از نظر توان تولید اقتصادی و اکولوژیکی بر اساس خصوصیات فیزیکی، مکانیکی، آب قابل دسترس، حرکت آب در خاک، خصوصیات شیمیایی خاک و کربن بیومس خاک در منابع مختلف ارائه شده است. میزان خسارت سالانه فرسایش در کشور به سبب از دست رفتن مواد مغذی خاک رقمی بالغ بر 2/7 میلیارد دلار برآورد شده است. سالیانه 2 میلیارد مترمکعب فرسایش خاک در کشور رخ می‌دهد که معادل 6/7 درصد فرسایش کل خاک در جهان است. در مجموع، فرسایش و پیامدهای ناشی از آن مانعی اساسی در برابر مدیریت پایدار حوزه‌های آبخیز و منابع خاک کشور محسوب می‌شود. بنابراین باید مناطق بحرانی از نظر پتانسیل فرسایش خاک، شناسایی و اولویت‌بندی شوند و سپس اجرای برنامه‌های صحیح مدیریتی به‌ترتیب اولویت در کاهش و مهار فرسایش خاک مدنظر قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of Soil Sustainability and Soil Loss Tolerance to Sustainable Management of Soil Resources

نویسندگان [English]

  • Ebrahaim Asgari 1
  • Raoof Mostafazadeh 2
  • Mahboobeh Noori 3
1 Ph.D. Student in Watershed Management Sciences and Engineering, Yazd University
2 Department of Natural Resources, University of Mohaghegh Ardabili
3 PhD Student of Geography & Urban Planning, Yazd University, Yazd, Iran
چکیده [English]

Soil erosion is an important issue in many arid and semi-arid regions, including Iran. In this regard, the present study has been conducted with the aim of identifying the most important natural and human driving forces of soil resource degradation, soil conservation strategies and also reviewing different methods of soil loss tolerance estimation in different to optimal management of soil resources. Accordingly, the research method is descriptive-analytical and conducted based on the literature reviewe of various researches and available resources in this field. According to the results, measuring the allowable soil erosion values can be divided into field methods, experimental model and integrated models. In another approach, different functions are determined and effective factors are identified and based on the basic method of fertility, natural erosion rate and appropriate standard, the allowable soil erosion rate will be determined in each category. In addition, in a number of studies, the soil condition index and the soil quality index have been used to assess the sustainability of soil resources. In addition, the proposed critical (irreversible) levels of soil in terms of economic and ecological production capacity based on physical, mechanical, available water, soil water movement, soil chemical properties and soil biomass carbon are presented in the literature. The amount of annual erosion loss in the country is estimated at 7.2 billion dollars due to soil nutrient loss. Also, 2 billion cubic meters of soil erosion occurs annually in the country which represents 7.6% of the total soil erosion in the world. Thus, erosion and its consequences are a major obstacle to the sustainable management of watersheds and soil resources of the country. Critical areas should be identified and prioritized in terms of soil erosion potential, and then proper management plans should be implemented.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Soil conservation
  • Allowable soil erosion
  • Soil management
  • Soil functions
  • Soil loss